NOT: Aşağıdaki yazı Oktay Ekinci'nin Cumhuriyet Gazetesi'nde yayınlanan "Uygarlıkların İzinde" adlı köşesinde 16 Ekim 1997'de yayınlanmıştır.

Cumhuriyete kanat geren ilçelerden Akseki, yıllardır yazgısıyla baş başa

     Akseki'nin "derin tarihinde" ilginç bir söylence var. Roma döneminde Manila'nın (Akseki) çevresindeki büyük ormanların "Kleopatra'ya armağan edilmek üzere" kesildikleri, aslında tarihsel belgelerde de yazıyor. VII. yüzyılda Araplar'dan kaçan "Türkmenler" bu bölgeye yerleşmiş. VIII. yüzyılda Selçuklu ege­menliği yaşanmış. Karamanoğulları ve İl­hanlı beylikleri de kente damgasını vurduktan sonra II. Mehmet döneminde Akseki, artık bir Osmanlı kazası olmuş, ilerleyen yüzyıllarda da "Kıbrıs'a" bağlı bir statü içinde yaşamış.

     Böylesi canlı bir geçmişin hemen tüm dönemlerine ait tarihsel kalıntılar da hem Akseki'de hem de çevre yerleşmelerde var. Örneğin Bademli, Cevizli, Ormana, Unulla, Gödene (Gotenna), Minareli, Sinanhoca, Mahmutlu, Güzelsu... Hemen tümü tarihe tanıklık eden köyler. Cevizli.'de olduğu gibi çoğunda da Roma ve Yunan dönemlerine ait kuleler ve kalelerden izler var. Igval (Etenna), Gödene ve Ormana, antik çağda ortak limanları Side olan 3 kent devleti olarak da kayıtlarda yer alıyor... Osmanlı'dan cumhuriyete taşman kül­türel mirasın en zengin örnekleri ise hiç kuşkusuz geleneksel evler ve konaklar. Aksekililer, bu evlere "Horasan evler" diyorlar. Bağdadi ağaçların arasına doldurulan çakıl taşlan killi toprakla sıvanıyor ve duvarlar "hatıllama" denen yöntemle bağlanarak "depreme meydan okuyan" bir mimari yaratılıyor. Nitekim 1950'lerdeki o korkunç depremde bile evlerden sadece bir "çatırtı" geliyor, ama hiçbirisi yıkılmıyor ve hatta onarılmaz ölçüde çatlamıyor 118 yıllık Akseki Belediyesi'nin eski meclis üyelerinden ve yapı ustası Ali Köse, kentte hâlâ ayakta olan "kazıklı duvarlı" geleneksel evlerin yüzyıllara dayalı "yapım standardım" ise şöyle anlatıyor: "Bir ölçü hatıllama (45 cm) pencere altında, bir hatıllama da pencere üstünde var. Pencere boşluğu 3 hatıllamadır, kapı yüksekliği de 4 hatıllamadır..,"

     Bu şaşmaz ölçüler içinde hatıllarda sedir (katran), çatılarda da esnekliğiyle yükü aldığı için köknar kullanılır. Kiremit altına ise yine köknardan keserle yontulan "yonga" serilir...

     Ali Usta'nın dayıları da ustaymış ve eski Rum ustaların "maharetlerini" anlatırlarmış. Örneğin, Akseki'yi hâlâ zarif çizgileri ve görkemli mimarileriyle süsleyen "Akev" Zilalce Evi, "Boyahev" gibi konaklar da şimdi artık "efsane" olan o eski ustaların eserleri. Hele Akev'in kubbeli, göbekli tavanları "mimarinin şiiri" dedikleri türden...

     Tarih boyunca Asar Dağı'nın "yamacında" yaşayan kentin, bundan sonra da "aynı konumda" gelişmesi ve yüksek apartmanlar yerine yine bu yamaçlara kurulacak "yöresel dokuya uyumlu" bir ya­pılaşmayı sürdürmesi mümkün. Ne var ki bunu tercih etmek yerine aşağıdaki "ovaya" doğru yayılan ve kenti tarihten bu yana besleyen tarım alanları üze­rinde yükselen "blokları" planlamak, Akseki'nin "uygarlık bilincine" pek yakış­mıyor. Nitekim Başkan Çelikel de "bu yanlısın sürmeyeceğim" belirterek kentin özgün dokusunu yaşatacak bir "koruma planlaması" için mimarlardan yardım istiyor... Umarım, Antalya Koruma Kurulu da bu çağrıya artık kulak verir ve yıllardır devletin ilgisini bekleyen Akseki'yi, hemen gündemine alarak "kentsel koruma" sürecini başlatacak planlama kararlarım daha fazla geciktirmez.